عباس قديانى

512

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

محمود ، كابل را گرفت ( 1218 ه . ق . ) ، و محمود را به حبس انداخت ، و زمان شاه را از زندان خلاص كرد . لشكركشيهاى شجاع الملك به سند و كشمير سبب ضعف او گرديد ، و در 1224 ه . ق . ، از فتح خان كه در اين موقع طرفدار محمود بود شكست خورد ، و به هند گريخت ، و دوران دوم سلطنت محمود آغاز شد . در زمان امارت دوست محمد خان افغان ، شجاع الملك كوشيد كه قندهار را باز گيرد ، اما شكست خورد ( 1250 ه . ق . ) . سپس درصدد جلب حمايت بريتانيا برآمد ، و به سبب اوضاع سياسى وقت ، در اين امر توفيق يافت ؛ در اواخر سال 1254 ه . ق . ، سپاهيان هندى و انگليسى قندهار را گرفتند ، و سپس عازم كابل شدند . دوست محمد به بخارا گريخت ، و شجاع الملك به سلطنت كابل نشست ( جمادى الثانى 1255 ه . ق . ) . اما سلطنت او ديرى نپاييد ، و كمى بعد به قتل رسيد ، و چندى بعد بريتانياييها دوست‌محمد را به امارت باز آوردند . شاه صفى شهرت سام ميرزا ( 10 محرم 1012 - 12 صفر 1052 ه . ق . ) پادشاه سلسلهء صفوى ( 1038 - 1052 ه . ق . ) ؛ پسر صفى الدين ميرزا و نوه و جانشين شاه عباس اول صفوى . در نزديكى نور مازندران به‌دنيا آمد . در جمادى الثانى 1038 ه . ق . ، در اصفهان به سلطنت نشست ، و خود را شاه صفى خواند . در كاشان وفات يافت ، و در قم مدفون شد . پادشاهى سفاك و ظالم و بىرحم بود . گويند سلطنت او جز يك سلسله خونريزى مستمر نبود . شاه صفى عده‌اى از شاهزادگان صفوى و سرداران خود را كشت ، و اما مقلى خان ، فاتح هرمز و سردار بزرگ و معروف ، را بىگناه هلاك نمود . در زمان او عثمانيها مكرر در ايران تاخت‌وتاز كردند ، و كردستان و همدان و ايروان و تبريز چندين مرتبه بين ايران و عثمانى دست‌به‌دست شد . عاقبت در اثر بىكفايتى شاه صفى ، ازبكان قندهار و عثمانيها بغداد را از تصرف ايران به‌در بردند . شاه صفى چون در درون حرمسرا پرورش يافته بود ، از بىلياقتى ، در امور مملكت مداخله‌اى چندان نداشت ، الا آنكه احكام بىرحمانهء او دوران سلطنتش را خون‌آلود و تيره كرد . شاه طهماسب از پادشاهان صفويه ( 930 - 984 ه . ق . كه چهل و دو سال و شش ماه سلطنت كرد و وقايع مهم داخلى و خارجى در ايام پادشاهى شاه طهماسب رخ داد . از آن جمله درگيرى با عبيد الله خان ازبك بود كه در 933 ه . ق . از وى شكست خورد ولى در 935 ه . ق . در زورآباد نزديكى شهر جام شكست سختى به وى داد و حسين خان شاملو را به فرمانروايى آن نواحى منصوب كرد . از ديگر وقايع دوران وى استيلاى تركان عثمانى بود كه به طور قطعى نتوانستند بر ايران مسلط شوند . در سال 1562 ميلادى ( 970 ه . ق . ) اولين تماس سياسى ما بين ايران و انگليس در زمان شاه طهماسب به وقوع پيوست . شاه طهماسب از پادشاهان بزرگ صفويه است كه توانست كشورى را كه از پدرش به ميراث برده بود همچنان بزرگ و نيرومند نگاه دارد ، اگرچه دليرى و كفايت پدر را نداشت . شاه عباس اول صفوى معروف به شاه عباس بزرگ ، 979 - 1038 ه . ق . ، پسر و جانشين سلطان محمد صفوى . وى در اول رمضان 978 ه . ق . در هرات به‌دنيا آمد ، و در 24 جمادىالاولى 1038 ه . ق . ، در اشرف